GIỚI THIỆU VỀ BỘT SẮN DÂY TA

CÁT CĂN – SẮN DÂY TA TRONG LỊCH SỬ VÀ ĐỜI SỐNG NGƯỜI VIỆT

Trước khi thuốc Tây và y học phương Tây du nhập vào Việt Nam, người Việt từ ngàn đời đã tự chữa bệnh và nuôi dưỡng cơ thể bằng những cây thảo dược, bằng những gì sẵn có từ Mẹ thiên nhiên ban tặng cho từng vùng miền. Trong đời sống của người nông dân, ăn uống và chữa bệnh không tách rời nhau. Thứ gì ăn được, nuôi được người thì cũng là thứ có thể dùng để giữ sức, phòng và chữa bệnh khi cần.

Cát căn – sắn dây Ta là một trong những cây thảo dược như thế. Với người Việt xưa, sắn dây vừa là vị thuốc trong Đông y, vừa là thức ăn quen thuộc trong đời sống hằng ngày. Khi ốm đau, mệt mỏi, nóng trong người hay đi ngoài, sắn dây được dùng để giải nhiệt, hồi sức. Khi khỏe mạnh, sắn dây lại giúp bồi bổ, giữ sức cho những ngày lao động nặng nhọc. Đến những năm giáp hạt, đói kém, củ sắn dây được đào lên luộc ăn để chống đói, chống rét qua ngày. Lâu dần, điều ấy trở thành một phần ký ức đời sống, đến thế hệ chúng tôi hôm nay vẫn còn nhớ rõ.

Trong ký ức của nhiều thế hệ nông dân, những ngày đông se lạnh, miếng sắn dây luộc bùi, ngọt tự nhiên là món ăn giản dị mà ấm bụng. Sau mỗi buổi làm đồng vất vả, bát chè sắn nấu mật mía hay cốc nước sắn dây pha chút đường, vài hạt muối trắng được coi là thứ nước quý, giúp hạ nhiệt, bù sức và làm dịu cơ thể. Bởi sắn dây khó trồng, năng suất thấp, lại chủ yếu trồng manh mún để dùng trong nhà, nên ngày trước rất ít và hiếm. Mỗi gia đình chỉ cất một trõng sành sứ hoặc một gói nhỏ trong túi ni-lông, làm được bao nhiêu để dành bấy nhiêu. Chỉ khi thật cần thiết mới mang ra dùng.

Với người Việt, Cát căn không đơn thuần là thức ăn hay vị thuốc, mà là của để dành cho sức khỏe, gắn liền với nếp sống, lao động và kinh nghiệm dưỡng sinh được truyền lại qua nhiều thế hệ. Đó là một giá trị âm thầm nhưng bền bỉ, cần được gìn giữ và trân trọng cho hôm nay và cả mai sau.

SẮN DÂY TA TRONG ĐÔNG Y VÀ THỰC DƯỠNG CÔNG DỤNG

1. Theo y học cổ truyền

Tinh bột sắn dây vị ngọt, tính mát, vào được các kinh tỳ, vị và phế, có công dụng tán nhiệt, tuyên độc, giải biểu, thấu chẩn, sinh tân dịch, chỉ tả, giải co giật, chỉ khát, giải độc rượu, thoái nhiệt, giải cơ và thăng đề vị khí, thường được dung để chữa sỏi thời kỳ đầu, chứng biểu nhiệt, tiêu chảy, gáy đau vai cứng, đau trước trán, tà ở kinh dương minh, lưng sau cứng đau…

Một số cách dùng cụ thể :

– Đau bụng đi ngoài giống kiết lỵ: dùng bột sắn dây hòa vào nước cùng với một chút đường để uống.

– Chữa cảm, nôn, đau đầu ở trẻ nhỏ: nấu chín bột sắn dây cùng gạo tẻ thành cháo, thêm gừng giã nát, cho trẻ ăn từ 3 – 5 ngày.

– Chống ngứa do mồ hôi gây nên: 5g bột sắn dây, 5g thiên hoa phấn, 20g hoạt thạch. Trộn đều hỗn hợp rồi rắc lên những vùng bị ngứa.

– Vùng ngực và bụng cảm thấy nóng cồn cào, khát nước: lấy 120g sắn dây trộn đều với 15g gạo tẻ nấu thành cháo, ăn từ 3 – 5 ngày.

– Chữa kiết lỵ: để chữa các triệu chứng như đau bụng, nóng rát vùng hậu môn, phải rặn khi đại tiện, pha bột sắn dây với nước và đường, sau đó nấu chín đặc và chia ăn 2 – 3 lần trong ngày.

– Chữa viêm họng: bột sắn dây giúp cơ thể kháng viêm và ức chế một số vi khuẩn có hại. Vì thế nếu bị viêm họng, bạn có thể lấy từ 10-15g bột pha nước nóng để uống. Sau vài ngày triệu chứng viêm họng sẽ chấm dứt hoàn toàn.

– Chữa ngộ độc rượu: hòa tan bột sắn dây với một chút đường có thể thêm nước cốt chanh. Có thể sử dụng muối thay cho đường để làm tăng hiệu quả của phương pháp này.

– Cảm nắng, nhức đầu, sốt nóng: lấy khoảng 12g bột sắn dây hòa vào nước cùng với một chút đường để uống.

2. Theo y học hiện đại

Tinh bột sắn dây thường dùng để pha trực tiếp với nước hoặc kết hợp với một vài vị thuốc đông y hỗ trợ giúp cho cơ thể :

• Hạ nhiệt

• Cải thiện lưu lượng tuần hoàn não và động mạch vành tim

• Làm giảm đường huyết, điều hòa rối loạn lipid máu

• Hạ huyết áp, chống loạn nhịp tim

• Ức chế ngưng tập tiểu cầu

• Giải độc, bảo hộ tế bào gan

• Chống, ôxy hóa, lão hóa và ung thư

• Dự phòng tích cực tình trạng nhiễm virus đường hô hấp

• Nâng cao năng lực chịu đựng của cơ thể trong tình trạng thiếu oxy…

• Tăng cường khả năng ghi nhớ • Làm đẹp da, đen tóc

(Các thông tin trên được ThS BS Hoàng Khánh Toàn – Nguyên chủ nhiệm khoa Đông y, bệnh viện TƯQĐ 108 góp ý biên soạn)